على محمدى خراسانى
234
شرح مكاسب (فارسى)
داخل شود . : قوله : هذا كلّه : همانطور كه قبلا ذكر شد ، چهار عنوان وجود دارد : 1 - عنوان تلف : در اين فرض هم سلطنت مالك منقطع شده و هم ماليّت از بين رفته و هم ملكيّت و لذا بدلى هم كه مىدهد بايد جاى خالى تمام اينها را پركند تا حقيقتا تدارك صدق كند . 2 - عنوان تعذّر : در اين فرض ملكيّت و ماليّت از بين نرفته و جاى آن دو در ملك مالك خالى نيست و تنها سلطنت مطلقه منقطع شده است كه بدل هم بايد جاى خالى سلطنت را پركند و قائممقام آن شود و امّا ملك مالك شدن محلّ بحث بود كه گذشت . 3 - خروج از قيمت يا سقوط از ماليّت : عين مال موجود است و سلطنت مالك بر آن هم منقطع نشده ، و ملكيّت او هم از بين نرفته و تنها ماليّت و ارزش منتفى شده و عين مال در دست ضامن به كلّى از قيمت افتاده . و نظير ماء برشاطى ، و ثلج در شتاء گرديده حكم اين فرض آنست كه : به حكم قانون ضمان و تدارك بايد تمام قيمت عين را بپردازد ، و بدل در ملك مالك داخل مىشود ، ضمن اينكه عين مال كما كان به ملك مالك باقى است . و دليل بقاء عين در ملك مالك آنست كه : بدلى كه پرداخت شده عوض از خود آن عين نيست تا در عوض عين هم از ملك مالك خارج و به ضامن منتقل شود تا جمع بين عوض و معوض لازم نيايد بلكه بدل بدل اوصاف و اجزائى است كه با فوات آنها عين هم از قيمت و ارزش خارج گرديده است . : قوله : كما فى الرطوبة : در اينجا فروعات زيادى را بهعنوان شاهد مثال مىتوان آورد ، ولى فعلا دو فرع در كلام شيخ مطرح شده : [ و دو فرع ديگر در مصباح الفقاهة ج 3 ص 218 و